Tháng 2 năm Kỷ Mùi (1679), do chống đối nhà Thanh (Trung Quốc), tướng nhà Minh là Tổng binh trấn thủ Long Môn (Quảng Đông) Dương Ngạn Địch mang binh thuyền, đổ bộ vào cửa biển Tư Hiền của nước ta xin tị nạn chính trị. Trước t́nh h́nh đó, chúa Nguyễn cho quan lại hướng dẫn nhóm người người Hoa này vào định cư ở Mỹ Tho.

Tại đây, nhóm người Hoa này chủ yếu làm nghề buôn bán và lập ra Mỹ Tho đại phố, tức chợ phố lớn Mỹ Tho, ở thôn Mỹ Chánh. Lúc bấy giờ, ngoài thôn Mỹ Chánh, người Việt c̣n thành lập ở khu vực này các thôn khác, như B́nh Tạo, Điều Ḥa, Phú Hội, Đạo Ngạn, An Ḥa, Mỹ Hóa, v.v…

Mỹ Tho đại phố nằm dọc theo nhánh bên trái của rạch Mỹ Tho; bắt đầu từ bến Tắm Ngựa ở chỗ giao nhau giữa rạch Mỹ Tho với sông Tiền (nay thuộc phường 2, TP Mỹ Tho), chạy dài theo đường Nguyễn Huỳnh Đức khoảng 4 km (nay thuộc phường 2 và phường 8, TP Mỹ Tho), cho đến cầu Vỹ, G̣ Cát (nay thuộc xă Mỹ Phong, TP Mỹ Tho). Do được thành lập ở ngả ba sông, nên ngôi chợ này có khả năng quy tụ ghe thuyền, vật lực từ các địa phương khác, kể cả nước ngoài; và từ đó lan tỏa ra khắp nơi, thông thương với các trung tâm thương mại khác.

Trên cơ sở những thành tựu của sản xuất nông nghiệp và đời sống của cư dân đă đi vào nề nếp, khối cộng đồng dân tộc Việt (đa số) nông nghiệp và Hoa (thiểu số) thương nghiệp đă chung sức đồng ḷng, ra sức phát triển Mỹ Tho, để nơi đây trở thành một trong ba trung tâm thương mại lớn nhất được thành lập đầu tiên ở Nam bộ. (Hai trung tâm kia là Cù lao Phố - Biên Ḥa và Hà Tiên).

Từ chợ phố lớn Mỹ Tho, thuyền buôn ngược ḍng sông Tiền theo hướng tây lên Cai Lậy, Cái Bè và xa hơn nữa là Cao Miên; hoặc xuôi ḍng sông Tiền về phía đông đến Chợ Gạo, G̣ Công, rồi ra cửa Tiểu, sau đó đến chợ Sài G̣n hay Phú Xuân – Huế; hoặc theo kênh Bảo Định qua sông Vàm Cỏ Tây, Bến Lức đến chợ Sài G̣n. Không chỉ thế, chợ phố lớn Mỹ Tho c̣n là thương cảng có quan hệ buôn bán với nước ngoài, nhất là với các nước Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Chân Lạp (Campuchia), Giava (Indonêxia), Lữ Tống (Philippin), v.v… Chính v́ vậy, Trịnh Hoài Đức trong sách Gia Định thành thông chí đă chép về sự phồn thịnh của chợ phố lớn Mỹ Tho như sau : “Phía nam trị sở là chợ phố lớn Mỹ Tho, nhà ngói cột chạm, đ́nh cao, chùa rộng, ghe thuyền ở các ngả sông biển đến đậu đông đúc, làm một đại đô hội, rất phồn hoa, huyên náo”; và “phàm thuyền buôn các nơi qua lại phải đậu nghỉ ở sông Mỹ Tho, hóng mát, xem trăng, đợi con nước lên, thuận ḍng lên tây hay xuống đông”.

Rơ ràng, phố chợ thương mại là yếu tố đầu tiên để h́nh thành nên Mỹ Tho. Sau đó, đến năm 1781, do vị thế “đắc địa”, nhất là do sự sung túc, sầm uất của Mỹ Tho đại phố, chúa Nguyễn cho dời trị sở của dinh Trấn Định từ giồng Kiến Định (nay thuộc thị trấn Tân Hiệp, huyện Châu Thành) về thôn Mỹ Chánh - chợ Mỹ Tho.

Tiếp theo, đến năm 1792, thành Mỹ Tho được dựng lên. Thành này do Trần Văn Học vẽ thiết kế theo kiểu thành Vauban của phương Tây. Trịnh Hoài Đức mô tả thành Mỹ Tho trong Gia Định thành thông chí như sau: “Thành có dạng h́nh vuông, chu vi 998 tầm, có mở hai cửa ở phía tả và phía hữu, nơi cửa có xây cầu bắc qua hào, hào rộng 8 tầm, sâu 1 tầm, dưới cầu có cửa cống nhỏ để lưu thông với sông lớn, ngoài hào có đắp lũy đất, có cạnh góc lồi ra hũng vô như h́nh hoa mai, chân lũy mặt tiền 30 tầm th́ đến sông lớn. Trong thành có những kho gạo, kho thuốc đạn, trại quân và súng lớn, tích trữ đầy đủ, nghiêm chỉnh”.

Như vậy, trải qua quá tŕnh lao động gian khổ, anh dũng, bền bĩ và sáng tạo, cùng với một số chính sách khuyến khích khai hoang của các vị chúa Nguyễn, lưu dân người Việt đă biến Mỹ Tho, từ một vùng đất, về cơ bản c̣n hoang vu thành nơi trù phú, có nền sản xuất nông nghiệp phát triển và đời sống của cư dân ngày càng ổn định.

Cùng với người Việt, vốn đến Mỹ Tho từ trước và chiếm đa số, những người Hoa sau khi đến Mỹ Tho lập nghiệp chuyên về hoạt động thương mại và lập ra Mỹ Tho đại phố (chợ phố lớn Mỹ Tho), ra sức phát triển kinh tế, tạo dựng quê hương mới. Đó là bằng chứng rơ nét nhất về sự giao thoa kinh tế Việt – Hoa; đồng thời, c̣n là biểu trưng của sự mở cửa và hội nhập kinh tế thế giới của Tiền Giang và Nam bộ trong các thế kỷ XVII và XVIII.

Nguồn tin: Ủy ban nhân dân thành phố Mỹ Tho

Trở về